Meetbaar beleid, wel of geen exacte wetenschap?

Het werken met meetbaar beleid is voor iedere organisatie (profit en non-profit) van belang om met elkaar in een zinnig gesprek te raken. Hierbij wordt vooral gesproken over wat men nu eigenlijk precies met elkaar wil bereiken en hoe men dat doet, met welk beleid of strategie en daaraan gekoppelde inzet van middelen. Hierbij dient vooral gekeken te worden naar de resultaten die voortkomen uit investeringen en inspanningen. Zo kunnen non-profit organisaties die op deze manier denken en handelen, sturen op output, op te behalen resultaten en op prestaties. Deze vorm van aansturing stelt deze organisaties in staat om – naast het uitkomen met budgetten – daadwerkelijk kwalitatieve waarde te creëren voor hun belanghebbenden, namelijk klanten, medewerkers, de organisatie en de maatschappij.

Om tot betere prestaties te kunnen komen en de focus te leggen op output en outcome, zullen non-profit organisaties hun huidige beleid, programma’s en processen in kaart moeten brengen. Van daaruit wordt vervolgens de juiste focus voor waardecreatie bepaald. Alleen dan kunnen passende acties en prioriteiten worden gesteld over de gebieden in de organisatie waarop de waardecreatie kan plaatsvinden.

Hier ligt vaak de moeilijkheidsgraad voor menig overheidsorganisatie. Er ontbreekt (gezamenlijke) focus om de politieke realiteit en die van de interne ambtelijke organisatie bij elkaar te brengen. De focus hierin kan bepaald worden met behulp van de volgende acht aandachtsgebieden, ook wel pijlers genaamd:

1. doelmatigheid, ofwel het slim inzetten van financiële, personele en materiële middelen;
2. flexibiliteit, ofwel het aanpassingsvermogen van de organisatie;
3. doorlooptijd van het product of de dienst;
4. resultaatverantwoordelijkheid van medewerkers;
5. klantvriendelijkheid;
6. rechtmatigheid, waarbij rekening wordt gehouden met regels en besluiten;
7. innovatie;
8. kwaliteit.

Vanuit deze acht pijlers zijn verbeteringen mogelijk. Niet alleen instrumenteel maar juist ook door waardecreatie expliciet te maken en met elkaar te bespreken. Maar op welke pijler leg je als non-profit organisatie de focus om daadwerkelijk kwalitatieve waarde te creëren voor klanten, medewerkers, de organisatie en de maatschappij? Zowel het bestuur, management als de medewerkers moeten zich daarover buigen. Wat kan volgens de managers beter in de organisatie? En wat volgens de medewerkers? Vaak zijn de uitkomsten van deze analyses verschillend. Van wezenlijk belang daarbij is natuurlijk dat de doelen in overleg met (keten)partners worden vastgesteld. Zo opereert een overheidsorganisatie niet alleen, maar in een maatschappelijk krachtenveld en dient zij inzicht te hebben in wie welke bijdrage het kan leveren aan welk doel.

// Verdienste en presterend vermogen van de organisatie //

De informatie over de door de overheidsorganisatie nagestreefde doelen en te leveren prestaties vallen onder de noemer prestatiegegevens. Als containerbegrip dient ‘prestatiegegevens’ de begrippen doeltreffendheid en doelmatigheid in zich te verenigen. Aan de ene kant duidt het dan op het bereiken van doelstellingen (effecten) als ‘de verdienste’ van het beleid. Aan de andere kant zegt de term dan iets over het ‘presterend vermogen’ van de overheidsorganisatie als producent van producten en diensten (prestaties).

Het aansturen en beheersen van overheidsorganisaties is vaak uiterst complex. Anders dan het bedrijfsleven hebben overheidsorganisaties te maken met bijvoorbeeld de diversiteit van de bij de overheid betrokken belanghebbenden. Maar natuurlijk ook met allerlei weinig concrete producten en moeilijk meetbare prestaties, de mate waarin overheidsorganisaties onder invloed staan van ‘maatschappelijke opinies’ en de openbaarheid van besluitvorming en informatie. Bovendien is er voor de meeste overheidstaken geen vrije markt met concurrentie.

Kortom: werken met meetbaar beleid is geen exacte wetenschap. Het is een bereidheid om vooraf na te denken over wat en waarom en om achteraf het handelen ter discussie te durven stellen en met een open blik naar verbetering te zoeken. Hierbij zijn de 8 pijlers ondersteunend om de focus te bepalen.

Geef een reactie